Nuôi dưỡng văn hóa đọc từ mùa hè

Những “trạm mát tâm hồn”

Những ngày đầu tháng 7, Thư viện thành phố Hải Phòng (số 213A Lạch Tray, phường Gia Viên) trở thành điểm đến quen thuộc của nhiều “độc giả nhí”. Khác với vẻ yên tĩnh thường ngày, phòng đọc thiếu nhi luôn rộn ràng với bước chân của các em. Những chiếc bàn nhỏ đều kín chỗ, tiếng lật sách xen lẫn tiếng trò chuyện khe khẽ tạo nên không gian yên bình.

Vừa cùng con trai 9 tuổi chọn sách văn học, chị Nguyễn Thu Hà (38 tuổi, trú tại phường Lê Chân) cho biết, ngay sau khi kết thúc năm học, gia đình quyết định hạn chế việc sử dụng điện thoại của con bằng cách mỗi tuần đưa cháu đến thư viện hai buổi. “Ban đầu cháu còn phụng phịu, đòi về xem hoạt hình. Nhưng thấy các bạn đều chăm chú đọc sách, lại tìm được bộ truyện tranh lịch sử mình yêu thích nên cháu dần thích đọc. Giờ cứ đến lịch là cháu tự chuẩn bị bình nước để đi”, chị Hà nói.

Không chỉ các thư viện lớn, phong trào đọc sách trong dịp hè còn lan tỏa đến khu vực ngoại thành thông qua nhiều mô hình sáng tạo. Nhà sách cộng đồng tại thôn Vĩnh Mộ, xã Bắc Thanh Miện trở thành địa chỉ văn hóa, điểm hẹn quen thuộc của các em nhỏ trong xã và các địa phương lân cận vào mỗi dịp cuối tuần.

Từ một cậu bé chỉ thích đá bóng và chơi trò chơi điện tử, em Vũ Hoàng Nam (11 tuổi, ở xã Bắc Thanh Miện) dần tìm thấy niềm yêu thích đọc sách khi đến nhà sách cộng đồng. “Em thích nhất bộ Kính vạn hoa và các sách hướng dẫn làm thí nghiệm vật lý. Đọc sách ở đây rất vui vì có nhiều bạn, đọc xong chúng em còn cùng nhau giải các câu đố trong sách”, Hoàng Nam hào hứng chia sẻ.

Khi được đọc sách trong một không gian thân thiện, phù hợp và có bạn bè đồng hành, việc đọc không còn là sự ép buộc mà trở thành một hoạt động giải trí, mang lại niềm vui và nuôi dưỡng tâm hồn các em trong những ngày hè.

Xây dựng văn hóa đọc từ yêu thương và thấu hiểu

Tuy nhiên, bức tranh văn hóa đọc trong dịp hè dành cho trẻ em tại Hải Phòng vẫn còn không ít khó khăn. Thực tế cho thấy, việc duy trì thói quen đọc sách của trẻ vẫn gặp nhiều trở ngại từ nhịp sống hiện đại và quan niệm giáo dục của một bộ phận phụ huynh.

Một trong những trở ngại lớn đối với việc duy trì văn hóa đọc trong dịp hè là áp lực từ các lớp học thêm. Dù là kỳ nghỉ hè, nhiều học sinh, đặc biệt ở các lớp cuối cấp, vẫn phải theo lịch học dày đặc. Chị Đặng Minh Tâm ở phường Gia Viên cho biết: “Tôi biết đọc sách rất tốt, nhưng lịch học hè của con kín gần như cả tuần nên không biết sắp xếp thời gian đọc sách vào lúc nào. Mỗi khi về nhà, con đều mệt, chỉ muốn xem ti vi một lúc rồi đi ngủ”. Khi phần lớn thời gian dành cho học thêm và làm bài tập, việc đọc sách ngoài chương trình học, nhất là sách kỹ năng, dần bị thu hẹp.

Bên cạnh đó, sự thay đổi trong thói quen tiếp nhận thông tin của trẻ em thuộc thế hệ Alpha (sinh từ năm 2010 trở đi) cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc phát triển văn hóa đọc. Anh Trần Hải, chủ một hiệu sách trên đường Nguyễn Đức Cảnh cho biết: “Hiện nay, nhiều cháu thích những cuốn sách có nhiều hình minh họa, truyện tranh hoặc nội dung tương tác trực quan. Trong khi đó, không ít phụ huynh lại muốn con đọc các tác phẩm như Đất rừng phương Nam hay Tuổi thơ dữ dội, dù các cháu yêu thích truyện viễn tưởng hoặc sách kỹ năng sống hiện đại. Việc áp đặt sở thích đọc đôi khi khiến trẻ mất hứng thú với sách”.

Cùng với đó, sự phát triển mạnh mẽ của các thiết bị công nghệ và các nền tảng video ngắn như TikTok, Reels, YouTube Shorts cũng tạo ra sức cạnh tranh lớn đối với sách in. Đọc một cuốn sách đòi hỏi sự tập trung và kiên nhẫn, trong khi các nội dung ngắn trên nền tảng số có thể mang lại cảm giác giải trí gần như ngay lập tức.

Để hình thành và duy trì thói quen đọc sách cho trẻ, vai trò của gia đình có ý nghĩa quan trọng. Việc khuyến khích đọc sách sẽ khó đạt hiệu quả nếu chỉ dừng ở lời nhắc nhở, trong khi cha mẹ dành phần lớn thời gian sử dụng điện thoại hoặc mạng xã hội. Muốn con yêu thích đọc sách, trước hết gia đình cần tạo môi trường đọc phù hợp và cha mẹ trở thành những người đồng hành, làm gương trong việc đọc.

Mùa hè sẽ trở nên ý nghĩa hơn khi văn hóa đọc được nuôi dưỡng bằng sự thấu hiểu, kiên nhẫn và đồng hành từ gia đình, thay vì những áp lực hay sự áp đặt.

THU HƯƠNG